Wederom een interview.. ditmaal met Rechter Cees van Leuven over complexe scheidingen en rechtspraak. Cees is al jarenlang rechter en raadsheer bij het gerechtshof van Den Bosch.

 

Interview met Cees van Leuven.

Cees is een rechter en behandelt familierecht bij het gerechtshof in Den Bosch. Buiten zijn functie heeft hij heel wat gepubliceerd over het onderwerp  ”scheiding”  dit is o.a. met een andere schrijver of schrijfsters en heeft ook een eigen boek uitgebracht.

 

Kunt u vertellen waarom u  voor dit rechtsgebied hebt gekozen? Er waren immers genoeg andere gebieden om uit te kiezen.

In 1989 ben ik een opleiding mediation gaan volgen als rechter en de voorwaarde was dat ik mij dan met familiezaken zou bezighouden als rechter, tevens ben ik later een communicatieopleiding gaan volgen en kwam er toen achter dat ik vanuit mijn verleden de neiging al had om ouders in een scheiding te helpen. Ik richt mij met name op de ouders.

 

Naast de (mee)geschreven boeken heeft u tevens een aantal publicaties op uw naam staan en een oproep gedaan aan de 2e kamer inzake vechtscheidingen om het beter te begeleiden. Wat is uw gedachte over de acties die hierop volgden?

Persoonlijk heb ik veel gedaan, zoals talloze gesprekken gevoerd met scheidende ouders, ik heb daar enorm veel ervaring in gekregen mede door de diagnostiek die ik van de mediation heb geleerd, echter heb ik soms het gevoel dat ik een roepende in een woestijn ben.  Er zijn genoeg organisaties die zich met vechtscheidingen bezighouden, echter het ontbreekt aan een landelijk expertiseteam om alles te monitoren en daarmee bezig te houden. Het zou beter zijn wanneer iedereen die zich met het onderwerp hoogconflictscheidingen bezighoud binnen een platform de opgedane kennis en ideeën zou uitwisselen. Er zou supervisie moeten zijn en samenwerking zou zeker bijdragen aan dit onderwerp.

 

Daarop voortbordurend; Voormalig minister André Rouvoet heeft  “scheiden zonder schade” opgericht, een platform met als doel om te voorkomen dat kinderen schade oplopen door de scheiding van hun ouders. Wat is uw mening hierover?

De uitgangspunten zijn goed; een verbeterde juridische procedure en een toegangspoort die meteen in het begin duidelijk maakt wat de ouders moeten weten en waar ze in begeleid moeten worden. Helaas is de uitwerking niet wat ik gehoopt had, i.p.v. 4 regio’s zijn het maar 2 geworden waar dit loopt en mijn gedachte is dan ook wat het resultaat zal worden van dit platform en op welk termijn zal er resultaat behaald worden? Naar mijn inziens zouden ze voor de hoogconflictscheidingen een actief platform moeten opzetten.

 

Is het een idee om dit per regio uit te rollen?

Dat is mogelijk, wel is het raadzaam om een landelijk team te hebben die antwoorden en adviezen kan geven.

 

U heeft tevens geopperd om rechters een coachende rol kunnen aannemen, hoe heeft men om u heen gereageerd?

Positief, ik heb in Den Haag gewerkt en daar kreeg ik veel  respons, helaas is dit niet voortgezet na mijn vertrek naar den Bosch, en ik vrees dat na mijn vertrek uit de rechtswereld mijn idee volledig verdwijnt, onlangs is er een visitatierapport uitgebracht waarin duidelijk naar voren kwam dat wij als rechters dichter bij de samenleving moeten staan, dit sluit aan bij mijn  bevindingen en ideeën. Communicatieniveau en communicatievermogen van de gemiddelde rechter is te laag, dit moet omhoog, op zowel verbaal als non-verbaal niveau als wij als rechters een brug willen slaan tussen rechtspraak en de maatschappij.

 

Als we vooruit kijken(toekomstgericht) naar de hoogconflictscheiding en rechtspraak, wat is dan uw mening over de positie van de rechter

Een rechter dient meteen betrokken bij een dergelijke situatie te zijn, in Denemarken en Duitsland is dat al van toepassing en wij in Nederland lopen we juist achteraan, dit is niet goed voor het hele proces van hoogconflictscheidingen. Wanneer je er snel bij bent kun je de probleemsituatie in de hand houden, als je later betrokken raakt, kan de situatie groter zijn of enorm geëscaleerd zijn..

 

Als we kijken naar de ontwikkeling van de landen om ons heen, zijn daar ontwikkelingen waar wij van zouden kunnen leren?

Persoonlijk zou ik het Duitse en daarna het Deense model als leerpunt kunnen zien; het Duitse model houdt in dat er een team van professionals is, vanuit de overheid om de rechter goed van dienst te zijn. De rechter stelt een team samen om zo goed mogelijk de ouders en de kinderen te helpen in hun situatie.

 

Welke adviezen zou u voor pasgehuwden hebben?

Communicatie.. bewust goed blijven communiceren.. hebben wij als getrouwd stel het vermogen om goed met elkaar te communiceren?  Gaandeweg verliezen wij  helaas als mensen dat dikwijls, het vermogen om te communiceren. Communicatie is essentieel binnen een relatie.

 

Wat is uw advies aan ouders om vóór een scheiding goed geregeld te hebben?

Zeker bij het begin is het dan van belang om een financieel vangnet te hebben en hoofdpunten van een zorgregeling maakt (voor het kind of kinderen). Zeker in het begin bij een scheiding speelt het financiële aspect een grote rol, er ontstaat vaak een wrevel, een onvrede,boosheid en verdriet over waardoor andere onderwerpen ondergesneeuwd raken. De focus ligt bij het financiële gedeelte. Duidelijke afspraken leiden vaak tot rust.

 

Ik heb vernomen dat men in Groningen een pilot heeft gestart dat een rechter alles in beheer heeft, hij is overal bij betrokken tijdens een scheidingsproces, wordt dit proces, deze pilot onder toezicht gehouden?

Nee, op dit moment nog niet, maar via het platform van Scheiden zonder schade zal dit in de toekomst aan bod komen. D e regierechtspraak(pilot) die momenteel vanuit Groningen door het hele land doorsijpelt bezit op dit moment geen monitoring. Deze pilot lijkt een beetje op het Duitse model helaas hebben wij minder rechten dan de Duitse rechters.

 

Er zijn aardig wat ontwikkelingen gaande, wat positief is, de toekomst blijft gloren. Hoe lang blijft u nog rechter?

Nog 3 jaar.. dan is mijn tijd voorbij.

 

En na uw tijd, zijn er nog gelijkgestemden die uw visie steunen?

Die zijn er wel, echter zijn zij niet georganiseerd, mijn verzoek aan de volledige rechtspraak is om een 2/3 jarige opleiding te faciliteren waarin al die belangrijke punten en kwesties gestructureerd achter elkaar behandelen waarmee wij (de rechtspraak) de hoogconflictscheidingen beter zouden kunnen beheersen. Ik werk keihard om dit te realiseren, ik zou steun vanuit de maatschappij hierbij kunnen gebruiken, lezers, organisaties, schrijvers, voorvechters, iedereen die een vergelijkbare visie als ik heb. De maatschappij zal op een positieve manier druk kunnen uitoefenen. Iedereen, alle lagen van de maatschappij kunnen hierbij aandragen.

 

Bent u van mening dat de rechtspraak zich meer en beter zou moeten ontwikkelen op het communicatieve vlak?

Ja, we zijn het verplicht, de partijen(mensen in de rechtszaal) vertrouwen hun lot aan ons toe. Wanneer je op dat moment niet vaardig genoeg om alles in de gaten te hebben wat zich afspeelt, mis je hele stukken en dat zie ik voortdurend gebeuren om mij heen.

 

Mcgillivray(schrijver/onderzoeker) praat over een aantal wetmatigheden in de scheiding;  je komt uit een overlegrelatie en je blijft dan met elkaar in overleg, daar kan een rechter wel iets mee. Verder zijn er taakrelaties, de taakverdeling binnen de relatie, wanneer zo’n relatie strandt, mondt dat uit in dwingen en terugtrekken. Wanneer er problemen ontstaan kan 1 van de ouders rechtszaken aanspannen, dit geeft druk, vervolgens kunnen de andere ouders zich terugtrekken, degene die zich niet gehoord voelt zal vaker aandacht vragen en wat blijkt in de praktijk, juist deze persoon wordt gestraft, alsof de ouder die contact wil, en zijn of haar recht wil laten spreken tegengehouden wordt door een cordon sanitaire, waardoor de niet gehoorde ouder wordt geïsoleerd. De ouder die zich terugtrekt stapt in een slachtofferrol en kan mensen en organisaties voor zijn of haar kar spannen, met alle gevolgen van dien..

 

Als we kijken naar de “familiedrama’s” zijn er mogelijkheden om deze enigszins te verminderen?

Het is van essentieel belang dat rechters en hulpverleners het dwang- en terugtrekmodel herkennen en hiernaar te handelen. Vb: een moeder  moet uit deze situatie gehaald ( ze moet zich niet blijven terugtrekken)worden en haar eigen autonomie te herpakken. De vader (die in dit vb de dwangmatige is en veel eist zou zijn rol moeten matigen) moet zijn emoties beheersen en rustiger worden. En in dit gedeelte van het proces dient men contact weer te herstellen. Dit is moeilijk maar mogelijk.. dit is onder voorbehoud van goedwillende mensen die uiteindelijk een positief en constructief verloop van de scheiding wensen. Natuurlijk zullen er ook mensen zijn die een stoornis hebben , zoals het niet kunnen verwerken van een scheiding en deze gevallen zullen moeilijker te behandelen zijn. Verder zijn er nog “studentenhuwelijken” oftewel autonomie binnen de relatie, ik doe wat ik wil met wie en jij ook.. deze relaties zijn discreet en weinig communicatief, dit is een slecht voorbeeld voor de kinderen. Dit zijn tevens aspecten die geleerd moeten worden. Mijn streven is dan ook om een opleiding op te zetten waar dit soort interventies, situaties en casussen behandeld worden.

 

Als we naar de huidige maatschappij kijken, deze is enorm divers, hetero, homo, donorouders, hoe moeten we hiernaar kijken?

De rolpatronen zullen door de wet erkent moeten worden en dan kunnen de “moderne” rolpatronen gereguleerd worden. Zonder aanpassing oordeel je enkel op basis van de “traditionele” kwesties  (man-vrouw) zonder dat je een goed referentiekader hebt. Wanneer men de adviezen van de  staatscommissie “herijking ouderschap” opvolgt zou dit beter kunnen, er zijn nu nog door de wet niet erkende constructies waarbij de ouders volkomen rechteloos zijn. Dan komt  “family life” in beeld; We gebruiken de Engelse term “family life” omdat dit recht is vastgelegd in het Europese mensenrechtenverdrag EVRM. Family life bestaat niet alleen bij samenleving van een getrouwde man en vrouw en een kind, maar ook in alle andere situaties waarin tussen mensen een nauwe persoonlijke betrekking bestaat. Denk bijvoorbeeld aan: ongehuwde ouders, pleegouders of grootouders. Al deze mensen kunnen daarom in beginsel om een omgangsregeling verzoeken wanneer het intensieve contact tussen hen en het kind wordt verbroken.

 

Er zijn tevens nog andere culturen in Nederland die vanuit hun eigen cultuur tegen een relatie, ouderschap en huwelijk  of scheiding aankijken, hoe zouden we in relatie tot scheidingen hiermee kunnen omgaan?

Het is raadzaam om eerst aan te sluiten en vandaar uit de zaak te behandelen, je zou bijv. een gezinsvoogd kunnen aanstellen die de achtergrond bezit, dat zou enorm vertrouwen en medewerking kunnen opleveren. Het is van belang om erachter te komen wat voor diepere gevoelens en gedachten onder de emotie van een scheiding liggen, wanneer je dit boven tafel kunt krijgen, worden de mensen vaker zachter. Culturele achtergronden zijn belangrijk om rekening mee te houden in een scheiding.

 

Heeft u nog de intentie om na uw pensioen actief te blijven op dit gebied?

Nou, misschien dat ik rechters wil opleiden op dit gebied, dat zou ik nog overwegen.

 

Wat vindt u van de progressie in scheidingsland, is er veel veranderd in het landschap? als we kijken naar wat er behaald is?

De wetgever heeft zich geleidelijk aangepast aan de behoefte; gelijkwaardig ouderschap werd geïntroduceerd wat gelijkwaardigheid tussen ouders als uitgangspunt had. Dat is een positieve ontwikkeling, toch is het maar sinds 2009 dat het ouderschapsplan is geïntroduceerd en gezamenlijk gezag pas sinds 1998. En nu zitten we een tijd van complexe scheidingen, wat als analoog voor de huidige maatschappij kan worden gezien. Daarom ben ik een grote voorstander van een landelijk expertiseteam dat zich met complexe scheidingen bezighoudt.

 

Toch, ondanks de behaalde resultaten is de erkenning van een kind nog steeds niet geregeld bij de wet, wat is uw mening daarover?

Nou, toevallig heb ik binnenkort een afspraak met Vera Bergkamp hierover, want ik vind het ook merkwaardig dat het nog niet geregeld is, wel moet ik erbij vermelden dat n.a.v. de staatscommissie “herijking ouderschap” er drietal punten nog niet beantwoord konden worden door de minister omdat ze de antwoorden en adviezen mistte op de fiscale, vreemdelingen en internationale aspecten. Deze zijn inmiddels binnen en vormen geen belemmering voor de voortgang. Het is wel zo dat de Nederlandse rechter  “vervangend toestemming” kan verlenen wanneer de moeder de erkenning  niet toestaat, let wel het kan enkel wanneer de onverstoorde verhouding tussen moeder en kind(eren) niet bedreigt wordt, het slechte hieraan is dat het een regel is dat discriminatie bevat. De erkenning mag onder geen voorwaarde afhankelijk zijn van één ouder. De verzorging van het kind zou volledig los gezien moeten worden van de erkenning.